filters van je wtw-unit vervangen: hoe vaak, welke klasse en wat je merkt
De eerste week van september is bij ons het moment waarop de ventilatie weer aandacht krijgt. Niet omdat er iets stuk is, maar omdat het stookseizoen eraan komt en de unit vanaf nu maandenlang alle lucht van het huis moet leveren. In een woning met kieren komt er altijd wel iets binnen langs een raam of een brievenbus. In een luchtdicht huis niet: wat de wtw-unit aanzuigt, is wat je inademt. Twee filters ter waarde van een tientje bepalen dan een groot deel van je binnenklimaat, en dat is een verhouding die me elk jaar weer verbaast.
Toen wij hier net woonden, heb ik de filters ruim een jaar laten zitten. Het viel me op dat de unit harder ging blazen en dat de slaapkamer ’s ochtends muf rook, en ik zocht het in de instellingen. Toen ik de klep eindelijk opende, zaten er twee grijsbruine matten in die je bijna niet meer als filter herkende. Sindsdien staat het gewoon twee keer per jaar in de agenda.
Waarom een vies filter meer kost dan een nieuw filter
Een filter dat dichtslibt, laat minder lucht door. De unit merkt dat en compenseert: de ventilatoren draaien harder om hetzelfde debiet te halen, en dat kost stroom. Op een systeem dat het hele jaar aan staat, tikt dat aan. Tegelijk gaat de warmteterugwinning slechter werken, want de wisselaar krijgt minder lucht langs zijn platen dan waarop hij is gerekend.
Dan is er nog het effect dat je aan je oren merkt. Hardere ventilatoren maken meer geluid, en dat geluid komt via de kanalen precies terecht in de kamers waar je het niet wilt hebben. Ik heb bij ons twee keer meegemaakt dat iemand klaagde over een brommende slaapkamer en dat het na een filterwissel weg was. Wat er als laatste bij komt, en wat het minst zichtbaar is, is dat een verzadigd filter in de afvoerkant vocht en stof vasthoudt en daar een geurtje van krijgt. Dat is de mufheid die je ’s ochtends ruikt.
Milieu Centraal houdt het simpel en zegt dat je de filters van een balansventilatiesysteem minstens twee keer per jaar moet vervangen. Dat is een goede ondergrens. Woon je aan een drukke weg, heb je huisdieren of ben je net verbouwd, dan wil je er vaker naar kijken, want bouwstof is het snelste dat ik ooit een filter heb zien dichtzetten.
Welke klasse hoort waar
Op de doos staat tegenwoordig een aanduiding volgens ISO 16890, met termen als Coarse, ePM10 en ePM1. De oude aanduidingen G4, M5 en F7 kom je nog steeds tegen omdat veel handleidingen en voorraden meegaan uit de tijd van de vorige norm. De vertaling is niet exact, maar in grote lijnen komt het hierop neer.
| Oude aanduiding | Nieuwe aanduiding | Houdt tegen | Waar in de unit |
|---|---|---|---|
| G4 | ISO Coarse | grof stof, haren, pluis, insecten | afvoerkant, en als voorfilter aan de toevoer |
| M5, M6 | ISO ePM10 | pollen, grover fijnstof | toevoerkant bij lichte hooikoortsklachten |
| F7 | ISO ePM1 (50 tot 65 procent) | fijnstof, roet, veel pollen | toevoerkant, de buitenlucht die je huis in gaat |
De praktische regel: aan de afvoerkant is een grof filter genoeg, want dat filter beschermt vooral de wisselaar tegen pluis uit je huis. Aan de toevoerkant zit de winst, want dat is de lucht die je gaat inademen. Een fijner filter aan die kant geeft wel meer weerstand, dus alleen doen als je unit dat aankan; in de handleiding staat welke klasse maximaal mag. Zet er niet op eigen houtje een veel fijner filter in dan voorgeschreven, want dan verschuif je het probleem van vieze lucht naar te weinig lucht.
Wat je nodig hebt
- Nieuwe filters in de juiste maat en klasse, meestal twee per unit
- Een stofzuiger met een zachte borstelkop
- Een licht vochtige doek
- Een watervaste stift om de datum op de rand van het nieuwe filter te schrijven
- Je telefoon, voor een foto van het typeplaatje en van hoe de oude filters erin zaten
- Een trapje als de unit op zolder of tegen het plafond hangt
De filters koop je het makkelijkst bij de fabrikant van je unit of via je installateur, en anders bij een van de filterspecialisten die per merk en type leveren. Bij de Gamma of de Praxis liggen alleen de gangbare universele maten, wat prima werkt als jouw unit een standaardformaat heeft en niet als er een kunststof frame omheen zit. Zoek altijd op het typenummer van de unit en niet op merknaam alleen, want binnen één merk verschillen de maten per model. Losse universele filterdoeken die je zelf op maat knipt, zou ik laten liggen: ze sluiten aan de randen niet af en dan gaat de lucht er gewoon omheen.
Vervangen in zes stappen
- Zet de unit uit. Via de stekker of de schakelaar, niet alleen op de laagste stand. Zolang de ventilatoren draaien, zuig je bij het openen stof de wisselaar in.
- Open de klep en maak eerst een foto. Op de oude filters staat een pijl die de luchtrichting aangeeft, en die zie je op de foto terug als je straks twijfelt.
- Trek de oude filters eruit en gooi ze meteen in een zak. Ze stuiven behoorlijk als je ze op de grond legt, en het stof dat eruit valt kun je net zo goed niet weer inademen.
- Zuig de filterkamer uit. Met de zachte borstel langs de randen en de geleiders, daarna licht nawrijven met de vochtige doek. Kom niet met de doek aan de wisselaar zelf; die haal je er alleen uit als de handleiding dat beschrijft.
- Schuif de nieuwe filters erin met de pijl de goede kant op. Voelt het strak, dan is dat goed: een filter dat losjes zit, laat lucht langs de randen door en dan filtert het niets.
- Sluit de klep, zet de unit aan en reset de filtermelding. Die reset zit meestal in het menu van de bediening of achter een knopje op de unit. Vergeet je hem, dan blijft het lampje branden en negeer je het volgende jaar de melding die wel klopt. Schrijf tot slot de datum op de rand van het filter, dan hoef je nooit meer te gokken.
Wat ik nadrukkelijk afraad, is filters uitkloppen of uitwassen om ze nog een ronde te laten meedraaien. Bij een grof filter kun je het stof er nog wel af zuigen, maar bij een fijn filter zit de werking in een elektrostatisch geladen vezelstructuur, en die is na een wasbeurt kapot. Het filter ziet er dan schoon uit en vangt niets meer, wat het slechtste van twee werelden is.
De rest van het rondje
Als de klep toch open is, loop ik meteen de rest langs. De ventielen in de plafonds draai ik los, spoel ik af en zet ik terug zonder aan de instelling te draaien, want die is bij de inregeling ingesteld en bepaalt hoeveel lucht elke kamer krijgt. Buiten controleer ik of het aanzuigrooster vrij is van bladeren en spinrag, want daar begint alles. En ik kijk of de afvoer van het condenswater nog vrij loopt.
Het hele rondje kost drie kwartier en levert direct hoorbaar en ruikbaar resultaat op, en dat is zeldzaam bij onderhoud. Het lijkt in dat opzicht op het jaarlijkse rondje langs de warmtepomp: kleine handelingen die je jaren vooruithelpen. Hoe het systeem als geheel werkt en waarom die warmteterugwinning zo veel uitmaakt, staat uitgelegd bij balansventilatie met wtw. En let bij het aanzetten van een afzuigkap in een luchtdicht huis op de onderdruk die daarbij ontstaat, want een schoon filter verandert niets aan dat verhaal.