tapwater verwarmen zonder gasketel: vier systemen naast elkaar

Verwarmen doen we in dit land inmiddels op tien manieren, maar over warm water uit de kraan wordt opvallend weinig nagedacht. Terwijl dat in een goed geïsoleerd huis het grootste deel van je warmtevraag is geworden. Zodra de schil op orde is en de ruimteverwarming nog maar een fractie van vroeger vraagt, blijft douchen over als de grootverbruiker, en dat is precies het onderdeel waarvan de meeste mensen niet weten met welk toestel ze het doen. Vier systemen komen in de praktijk in aanmerking. Ze verschillen in wat ze kosten aan stroom, in hoeveel ruimte ze vragen en in wat ze van je gedrag vragen, en die drie dingen laten zich beter naast elkaar zetten dan achter elkaar beschrijven.

De vier systemen naast elkaar

Systeem	Hoe het werkt	Ruimte die het vraagt	Waar het op vastloopt	Past bij
Warmtepompboiler	Los toestel dat warmte uit binnen- of buitenlucht in een eigen vat pompt	Vat van ongeveer twee meter hoog, plus een ruimte waaruit hij lucht mag halen	Koelt de ruimte af waar hij staat, en maakt hoorbaar geluid	Woningen met een berging, bijkeuken of technische ruimte
Warmtepomp met tapwatervat	De warmtepomp die ook je huis verwarmt, maakt met een omschakelklep het tapwater	Eén opstelplaats voor pomp en vat samen	Tijdens het maken van warm water staat de verwarming stil	Wie toch al een volledige warmtepomp plaatst
Elektrische boiler of doorstroomtoestel	Een weerstand verwarmt het water rechtstreeks	Weinig, een doorstroomtoestel past onder een aanrecht	Verbruikt per liter warm water veruit het meeste stroom	Een enkel tappunt, een klein appartement, een vakantiewoning
Zonneboiler	Collectoren op het dak verwarmen een voorraadvat, met naverwarming voor donkere dagen	Dakvlak op het zuiden plus een vat binnen	Levert in de winter het minst, precies als je het meest nodig hebt	Huishoudens met veel warmwatergebruik en dakruimte over

Wat het verschil in verbruik betekent

Het grootste onderscheid in die tabel is niet de aanschafprijs maar het rendement. Een elektrische boiler zet een kilowattuur stroom om in ongeveer een kilowattuur warmte, en beter dan dat kan een weerstand niet. Een warmtepompboiler haalt de warmte grotendeels uit de lucht en levert daarom voor diezelfde kilowattuur ruwweg twee tot drie keer zoveel warm water, afhankelijk van hoe koud de lucht is die hij aanzuigt en hoe heet je het vat laat worden. Dat is de reden waarom een warmtepompboiler zichzelf in een huishouden dat elke dag douchet terugverdient en in een eenpersoonsappartement met een wasbakje eigenlijk nooit.

Die lucht is meteen de adder onder het gras. Een warmtepompboiler die binnen staat, koelt de ruimte waaruit hij zuigt af. In een bijkeuken of een garage is dat prima en soms zelfs prettig, want hij ontvochtigt er ook. In een verwarmde ruimte is het onzin: dan haal je warmte weg die je met een ander toestel weer moet aanvullen. Ik heb er een gezien die in een technische kast op de eerste verdieping stond en die de overloop in januari op vijftien graden hield. Op papier klopte de installatie, in huis niet.

De keuze die je eigenlijk maakt

Wie een volledige warmtepomp plaatst voor de verwarming, krijgt het tapwater er in de meeste gevallen bij, en dan is de vraag niet welk systeem maar hoe groot het vat wordt. Dat is de simpelste route, en de rekensom die daarbij hoort staat los van deze keuze: die gaat over de afweging tussen een hybride en een volledige warmtepomp en over wat de rest van je installatie aankan. Het nadeel dat zelden wordt genoemd, is dat zo’n toestel niet tegelijk kan verwarmen en tapwater maken. In een goed geïsoleerd huis merk je dat niet, omdat de woning in dat halfuur nauwelijks afkoelt. In een matig geïsoleerd huis in februari merk je het wel.

Blijft je cv-installatie voorlopig zoals hij is en wil je alleen het warme water van het gas af halen, dan is de losse warmtepompboiler de logische stap. Hij staat los van de rest, hij is in een dag geplaatst, en hij vraagt niets van je radiatoren of je vloerverwarming. Voorwaarde is wel dat je een plek hebt die hoog genoeg is en waar geluid geen probleem is. Zo’n toestel bromt zachtjes, en dat is naast een slaapkamer geen goed idee.

Een zonneboiler zou ik in 2026 niet meer als eerste optie noemen, en dat is een mening waar ik weerstand op krijg. De techniek werkt prima en gaat lang mee, maar hij levert het minst in de maanden waarin je het meest nodig hebt, en het dakvlak dat hij bezet had ook zonnepanelen kunnen dragen die je met een warmtepompboiler het hele jaar door kunt gebruiken. In een huishouden dat werkelijk veel warm water vraagt, bijvoorbeeld een groot gezin of een woning met een praktijk aan huis, kan de rekensom alsnog uitpakken in het voordeel van de zonneboiler.

Wat er nog bij hoort

Wat het rendement van elk van deze vier verbetert, is de warmte die je nu ongebruikt door het riool spoelt. Een douchepijp die het weglopende water langs het inkomende koude water voert, verlaagt de hoeveelheid energie die je toestel moet leveren, ongeacht welk toestel dat is. Welke uitvoering bij welk huis past, hangt vooral af van de hoogte onder de douchevloer, en dat is de reden waarom de keuze voor een douchewisselaar bij nieuwbouw makkelijker valt dan bij een verbouwing.

Twee dingen om vooraf te regelen. Het eerste is de elektrische aansluiting: een warmtepompboiler wil in de meeste gevallen een eigen groep, en of je meterkast dat aankan is een vraag voor de installateur en niet voor de folder. Het tweede is legionella. Een voorraadvat met lauw water is een broedplaats, en daarom verwarmen deze toestellen het vat periodiek naar een hogere temperatuur, in de praktijk rond de zestig graden. Zet die functie nooit uit om stroom te besparen, hoe verleidelijk het ook is als je de verbruikscijfers ziet.

Over geld gesproken: voor een deel van deze toestellen bestaat een subsidie, en welke apparaten op de lijst staan en aan welke voorwaarden je moet voldoen, verandert vrijwel elk jaar. De actuele stand houdt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland bij op de pagina over de ISDE, en dat is de enige plek waar ik iemand naartoe stuur, want folders van installateurs lopen achter. Wat een compleet systeem uiteindelijk kost, hangt zo sterk af van je meterkast, je opstelplaats en je leidingwerk dat elk bedrag in een artikel misleidend is. De opbouw van zo’n offerte staat uitgelegd bij wat een warmtepomp werkelijk kost, en dezelfde logica geldt voor het tapwatergedeelte.

Als ik het tot één zin terugbreng: heb je ruimte en douchet je huishouden dagelijks, dan is een warmtepompboiler bijna altijd de beste keuze, en zet je een elektrische boiler alleen daar waar de leiding naartoe te lang zou worden. Al het andere is een uitzondering met een goede reden erachter.